หน่วยปฏิบัติการวิจัยร่วมทางธรรมชาติวิทยาป่าพรุและป่าดิบชื้นบาลา-ฮาลา
Peat Swamp and Hala-Bala Rain Forest Research Unit

ป่าพรุโต๊ะแดงเป็นแหล่งรวบรวมความหลากหลายทางชีวภาพและมีความสลับซับซ้อนในระบบนิเวศของสิ่งมีชีวิตทั้งพืชและสัตว์  จัดเป็นป่าพรุที่สมบูรณ์ผืนใหญ่ที่สุดและเป็นผืนสุดท้ายของประเทศไทย เป็นป่าที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวทำให้แตกต่างจากพื้นที่ป่าอื่น  หากพื้นที่ป่าพรุถูกทำลายพื้นดินและน้ำจะเป็นกรดอย่างแรงทำให้ไม่เหมาะต่อการเจริญเติบโตของพืช  สำหรับป่าฮาลา-บาลาเป็นป่าฝนเขตร้อนที่มีความอุดมสมบูรณ์โดดเด่น  มีความหลากหลายของพันธุ์พืชและสัตว์ป่า มีไม้ที่มีค่าทางเศรษฐกิจ   พืชสมุนไพรและพรรณไม้มีดอกสวยงามที่สามารถนำมาพัฒนาเป็นไม้ประดับ   มีพืชในตระกูลวงศ์หมากและหวายที่หายากและใกล้สูญพันธุ์  ดังนั้นทั้งป่าพรุโต๊ะแดงและป่าฮาลา-บาลาจึงเป็นพื้นที่ที่เหมาะสมในการค้นคว้าวิจัยและสำรวจเพื่อนำเอาองค์ความรู้ไปขยายผลหรือดำเนินการวิจัยต่อเนื่อง และเผยแพร่องค์ความรู้ให้กับเยาวชนและชุมชนในพื้นที่  ด้วยเหตุนี้หน่วยปฏิบัติการวิจัยร่วมทางธรรมชาติวิทยาป่าพรุและป่าดิบชื้นฮาลา-บาลา  จังหวัดนราธิวาส  จึงได้ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี 2545  ภายใต้ความร่วมมือระหว่างไบโอเทค  และกรมอุทยานแห่งชาติ  สัตว์ป่าและพันธุ์พืช  โดยมีเป้าหมายในการส่งเสริมและสนับสนุนงานวิจัยด้านทรัพยากรธรรมชาติที่จำเป็นแก่การรักษาและใช้ประโยชน์ทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืนในพื้นที่ป่าดิบชื้นฮาลา-บาลาและป่าพรุโต๊ะแดง

วิสัยทัศน์
เพื่อส่งเสริมและสนับสนุนงานวิจัยด้านชีวทรัพยากรธรรมชาติที่ให้ความรู้พื้นฐานที่จำเป็นต่อการรักษาและการจัดการทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน  และทำการถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยีไปสู่ชุมชนในท้องถิ่น

พันธกิจ

• ดำเนินการศึกษาวิจัยทรัพยากรธรรมชาติเพื่อเป็นข้อมูลสำหรับการจัดการทรัพยากรธรรมชาติของชุมชนและการนำมาใช้อย่างยั่งยืน
• เสริมสร้างความสามารถของนักวิจัยในพื้นที่  ตลอดจนบรรยากาศของงานวิจัย  โดยมุ่งเน้นการเอื้ออำนวยความสะดวกในการประสานงานวิจัยทั้งในและนอกห้องปฏิบัติการ
• ประสานงานวิจัยให้กว้างขวางในสาขาวิชาการต่าง ๆ เพื่อการพัฒนางานวิจัย
• ถ่ายทอดความรู้และเทคโนโลยีที่พัฒนาออกสู่ชุมชนเป็นลำดับแรก  เพื่อเป็นการเพิ่มประสิทธิภาพการจัดการทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่อย่างยั่งยืน

แนวทางการดำเนินงานวิจัยและพัฒนา
การวิจัยและพัฒนาเพื่อให้เกิดองค์ความรู้ทั้งทางด้านวิทยาศาสตร์และสังคมศาสตร์ - มุ่งเน้นเรื่องความหลากหลายทางชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่น  เพื่อให้เกิดประโยชน์ต่อชุมชนในท้องถิ่น  งานวิจัยที่ดำเนินการอยู่มีดังนี้

• การสำรวจพันธุ์ไม้ป่าในป่าฮาลา-บาลา  จังหวัดยะลาและจังหวัดนราธิวาส
• การสำรวจและศึกษาความหนาแน่นของนกหายากและนกที่ใกล้สูญพันธุ์
• การส่งเสริมการปลูกพืชสมุนไพรกินได้  ไม้ดอกและไม้ประดับสู่ชุมชนบ้านบาลาและหมู่บ้านรอบป่าบาลา
• การศึกษาอนุกรมวิธาน  นิเวศวิทยา  และรวบรวมราน้ำ  ยีสต์และราทำลายแมลงในป่าพรุโต๊ะแดงและป่าฮาลา-บาลาเพื่อตรวจหาสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพ
• การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช  เพื่อการอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์

การพัฒนาอาชีพและความเป็นอยู่ของชุมชน - มุ่งเน้นการวิจัยและส่งเสริมระบบเกษตรอย่างยั่งยืนภายใต้ข้อจำกัดของพื้นที่ทำกิน  รวมทั้งการส่งเสริมให้เกิดอาชีพหลังการเกษตรของชุมชน  โดยนำเอาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมาใช้เป็นพื้นฐานในการพัฒนา  เช่น  การสนับสนุนให้ชุมชนนำพืชสมุนไพรและพืชกินได้ที่ได้จากการวิจัยไปปลูกขยายในพื้นที่ของตนเองเพื่อใช้ประโยชน์ในด้านอาหารและอาหารเสริม

• ส่งเสริมการกระจายพันธุ์กระชายหลวงและกระทือป่าสู่อุตสาหกรรมชุมชน
• ส่งเสริมและการพัฒนาอาชีพความเป็นอยู่ของชุมชนและการปลูกพืชสมุนไพร  เช่น  ดาหลา  กระทือเหลือง  แซมสวนยางพารา
• ส่งเสริมการแปรรูปผลิตภัณฑ์สู่ชุมชน  เพื่อเป็นอาชีพเสริมให้กับกลุ่มแม่บ้าน
• ส่งเสริมกลุ่มหมู่บ้านพิทักษ์ป่ารักษาสิ่งแวดล้อม เลี้ยงเป็ดอนุรักษ์ป่าสาคู
• ส่งเสริมกลุ่มรักษ์ป่าบาลา เลี้ยงไส้เดือน ผลิตปุ๋ยชีวภาพ และอาหารเสริมเป็ด (อนุรักษ์ป่าสาคู)

การอบรมเยาวชนเพื่อการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และการอนุรักษ์ป่า -  มุ่งเน้นการดำเนินงานบนพื้นฐานความต้องการของชุมชน  เพื่อนำเอาความรู้ที่ได้ไปประยุกต์ใช้จริง  และเน้นการทำงานแบบบูรณาการเพื่อพัฒนาการเรียนรู้และกระบวนการคิดที่เป็นเหตุผล  อันเป็นพื้นฐานในการพัฒนาเยาวชนสู่สาขาอาชีพต่างๆ  เช่น

• การวิจัยและการอบรมโครงการเยาวชนอาสาท้องถิ่น  “รักษ์บาลา”  เพื่อการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และการอนุรักษ์ป่าบาลา
• การประชาสัมพันธ์  “เพื่อนชาวพรุ”  เพื่อการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และชุมชน

การจัดตั้งศูนย์ประสานงานบริการชุมชน - มุ่งเน้นให้บริการด้านวิชาการ  พันธุ์ไม้  จัดแสดงและจำหน่วยผลิตภัณฑ์ชุมชน  รวมทั้งเป็นศูนย์ประสานงานของหน่วยงานอื่น ๆ ที่เข้ามาดำเนินการเกี่ยวกับชุมชนในพื้นที่

ผลงานเด่น

• การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อต้นแดงประดับผา  (Rhododendron longiflorum) ตามพระราชดำริของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ  สยามบรมราชกุมารี  เพื่อการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์โดยได้รับการสนับสนุนจากไบโอเทค  ภายใต้โครงการ  “ขยายพันธุ์พืชกินได้และพืชสมุนไพรสู่ชุมชนป่าบาลา  จังหวัดนราธิวาส”  ปัจจุบันได้ดำเนินการเพาะเลี้ยงเนี้อเยื่อพืชแล้ว  20  ชนิด  และได้ทำการย้ายปลูก  3  ชนิด  คือ  ดาหลาขาว  กระทือ  และว่านสาวกอดซึ่งเป็นพันธุ์ไม้ป่าท้องถิ่นที่มีศักยภาพในการพัฒนาเป็นอาชีพเสริมให้แก่ชาวบ้านไปปลูกได้
• การค้มพบพืชตระกูลขิงข่าชนิดใหม่  Boesenbergia  regalis O.  Kuntze  ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าฮาลา-บาลา  ซึ่งต่อมาได้มีการนำพืชชนิดนี้มาตรวจหาสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพโดยนักวิจัยจากหน่วยปฏิบัติการวิจัยกลางไบโอเทค  จากผลการทดลองพบว่ามีฤทธิ์ต้านมาลาเรียและวัณโรค
• การจัดทำฐานข้อมูลระบบสารสนเทศทางภูมิศาสตร์ในพื้นที่ป่าฮาลา-บาลา  โดยดำเนินการสำรวจพันธุ์ไม้ในเส้นทางเดินศึกษาธรรมชาติระยะทาง  2  กิโลเมตร  รวบรวมข้อมูลพันธุ์ไม้  รูปถ่ายและตำแหน่งที่พบจำนวน  250  ชนิด  (จำแนกแล้ว จำนวน  196  ชนิด  145  สกุล  63  วงศ์)  ข้อมูลการกระจายของสัตว์ป่า  ข้อมูลด้านกายภาพ  สังคมและเศรษฐกิจ  ข้อมูลเอกสารงานวิจัยทางด้านความหลากหลายทางชีวภาพ  และจัดทำหนังสือคู่มือการเดินศึกษาธรรมชาติและพันธุ์ไม้ในป่าบาลา
• หน่วยปฏิบัติการวิจัยร่วมทางธรรมชาติวิทยาป่าพรุและป่าดิบชื้นฮาลา-บาลา  มีเนื้อที่  2  ไร่  2  งาน  เป็นที่เรียนรู้ของเด็กนักเรียน  โดยการปลูกฝังการเพาะปลูกพืชผัก  เลี้ยงเป็ด  เลี้ยงปลา  เพาะชำพันธุ์ไม้  และเป็นศูนย์ประสานงานเครือข่ายรักษ์ป่าบาลา
• ร่วมผลักดันให้การดำเนินงานโครงการพระราชดำริโครงการสำรวจและรวบรวมพันธุ์ไม้ดอกไม้ประดับป่า  ภาคใต้  เป็นที่ยอมรับระดับจังหวัด  โดยจังหวัดนราธิวาส  สนับสนุนงบประมาณ  ปี 2548  และ  2549   ประมาณ 19 ล้านบาท  เพื่อพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยว  และศึกษางานวิจัย

รางวัลที่ได้รับ

• กลุ่มเยาวชนรักษ์ป่าบาลา โรงเรียนเทพประทาน (บ้านเจ๊ะเด็ง) จ. นราธิวาส ได้รับรางวัลลูกโลกสีเขียว ประจำปี 2551 เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน 2551 ในงาน “หนึ่งทศวรรษรางวัลลูกโลกสีเขียว” พิธีมอบรางวัลลูกโลกสีเขียว  และซึ่งกลุ่มเยาวชนได้ร่วมทำงานกับไบโอเทค โดยหน่วยปฏิบัติการวิจัยร่วมทางธรรมชาติวิทยาป่าพรุและป่าดิบชื้นฮาลา-บาลา  จ. นราธิวาส มาตั้งแต่ปี 2543

ความร่วมมือกับหน่วยงานในพื้นที่

• โรงเรียนเครือข่าย “รักษ์ป่าบาลา”
• เกษตรอำเภอ, องค์การบริหารส่วนตำบลโละจุด (อบต.)  อำเภอแว้ง จังหวัดนราธิวาส
• กองอำนวยการเสริมสร้างสันติสุขชายแดนใต้

ผู้อำนวยการ   นายสุนทร โต๊ะดำ