สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินทรงเปิดงานประชุมวิชาการประจำปี สวทช. ครั้งที่ 21 (NAC2026) ภายใต้แนวคิด “เศรษฐกิจยั่งยืนด้วยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี” เมื่อวันที่ 24 เมษายน 2569 ณ อาคารบ้านวิทยาศาสตร์สิรินธร อุทยานวิทยาศาสตร์ประเทศไทย จังหวัดปทุมธานี
ในโอกาสนี้ ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ได้กราบบังคมทูลถวายรายงานผลงานวิจัยเรื่อง “เทคโนโลยีชีวภาพเพื่อการยกระดับมูลค่าข้าวไทย” ซึ่งเป็นความร่วมมือระหว่าง สวทช. มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และกรมการข้าว นำถวายรายงานโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.เชาวรีย์ อรรถลังรอง ผู้อำนวยการศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) สวทช. พร้อมด้วย ดร.ดำรงค์ ศรีพระราม รักษาการแทนอธิการบดีมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ นายกฤษฎิน คำตัน รองอธิบดีกรมการข้าว และ ดร.มีชัย เซี่ยงหลิว นักวิจัย ไบโอเทค สวทช. โดยมีคณะผู้บริหารไบโอเทคและคณะนักวิจัยร่วมพิธีรับเสด็จในโอกาสนี้
ผลงานดังกล่าวเป็นความร่วมมือวิจัยระหว่าง สวทช. มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และกรมการข้าว ที่ดำเนินมาอย่างต่อเนื่องกว่า 20 ปี โดยใช้เทคโนโลยีชีวภาพ โดยเฉพาะ เครื่องหมายโมเลกุล (MAS) เพื่อเพิ่มความแม่นยำในการปรับปรุงพันธุ์ข้าว
ปัจจุบัน คณะนักวิจัยได้พัฒนา ฐานข้อมูลพันธุกรรมข้าวไทยมากกว่า 700 สายพันธุ์ ครอบคลุมข้อมูลทั้งด้านพันธุกรรมและลักษณะปรากฏ และพัฒนา ชุดเครื่องหมายโมเลกุลกว่า 250 เครื่องหมาย ครอบคลุมยีนสำคัญกว่า 70 ยีน ใน 4 กลุ่มหลัก ได้แก่ คุณภาพข้าว ความต้านทานโรคและแมลง ความทนทานต่อสภาพแวดล้อม และลักษณะทางการเกษตร ซึ่งช่วยให้การพัฒนาพันธุ์ข้าวเป็นไปอย่างรวดเร็ว แม่นยำ และตอบโจทย์ความต้องการของทั้งเกษตรกรและตลาด
จากองค์ความรู้ดังกล่าว ได้นำไปสู่การพัฒนาพันธุ์ข้าวหลากหลายกลุ่ม อาทิ ข้าวเหนียวที่ทนน้ำท่วมและต้านทานโรค ข้าวเจ้าหอมพรีเมียม เช่น “หอมสยาม2 (สุวรรณภูมิ 1)” ที่มีคุณภาพการหุงต้มเทียบเท่าข้าวหอมมะลิ แต่ให้ผลผลิตสูงกว่า ข้าวโภชนาการสูง และข้าวนาชลประทานที่ให้ผลผลิตสูงและทนทานต่อสภาพแวดล้อม
นอกจากนี้ ยังมีการพัฒนาพันธุ์ ข้าวคาร์บอนต่ำ เช่น “ไบโอเทค1” ซึ่งเมื่อปลูกด้วยระบบการจัดการน้ำแบบ Alternate Wetting and Drying (AWD) สามารถลดการปล่อยก๊าซมีเทนได้ถึง 45% สะท้อนบทบาทของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในการสนับสนุนการเกษตรที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
ในโอกาสนี้ คณะผู้บริหารไบโอเทค สวทช. ได้ทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายผลิตภัณฑ์จากผลงานวิจัย ได้แก่
- ข้าวหอมสยาม 2 ข้าวหอมคุณภาพสูงที่พัฒนาด้วยเทคโนโลยีชีวภาพ
- Rice Biome สารสกัดจากข้าวหอมมะลิที่ต่อยอดสู่อุตสาหกรรมเครื่องสำอางมูลค่าสูง
พร้อมกันนี้ ได้ทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวาย ข้าวหอมสยาม 2 จำนวน 200 กิโลกรัม เพื่อทรงใช้ประโยชน์ตามพระราชอัธยาศัย
ในระยะต่อไป สวทช. และภาคีเครือข่ายมุ่งพัฒนาเทคโนโลยีการปรับแต่งจีโนม (Genome Editing) และระบบการผลิตข้าวคาร์บอนต่ำอย่างครบวงจร เพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และกฎระเบียบด้านสิ่งแวดล้อมในระดับสากล อันจะช่วยเสริมสร้างความมั่นคงทางอาหาร และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศอย่างยั่งยืน